námskistan.is
0 stjörnur

Stafagaldur

Veldu galdrastöð!

Auðveldasta verkefnið, með sýnidæmi

Galdurinn tókst!

Stafagaldur – fyrir kennara

Hvað lærir barnið?

Að heyra rím, skipta orðum í atkvæði (klappa), heyra fyrsta hljóð í orði og tengja staf við hljóð.

Aldur

Elstu börn í leikskóla (4–6 ára) og 1.–2. bekkur.

Grunnþekking

Engin fyrir Rímgaldur, Klappgaldur og Fyrsta hljóðið. Í Stafakistunni þarf barnið að hafa kynnst stöfunum, því leikurinn kennir hljóðin ekki sjálfur enn.

Hvernig er best að kynna?

Á spjaldtölvu: Byrjið saman. Nefnið myndirnar upphátt og ýkið hljóðin („mmmmús“). Segið alltaf hljóð stafsins, ekki heiti hans („mmm“, ekki „emm“).

Ef barnið á erfitt

Fullorðinn nefnir myndirnar. Veljið stig 1 (tvær myndir). Í Stafakistunni: veljið bara fáa stafi í stillingunum hér fyrir neðan.

Til að gera erfiðara

Stig 3. Barnið finnur sjálft fleiri orð sem ríma eða byrja á sama hljóði, eða skrifar stafinn.

Stöðvarnar, ein í einu

Fyrir hverja stöð: markmið, aldur, kynning, ein setning til að segja við barnið, aðstoð og tími (ein umferð). „Með fullorðnum“ merkir að fullorðinn þarf að segja eða lesa orðin, t.d. í hljóðkerfisvitund og lestri. Hnapparnir opna stöðina beint á réttu stigi; stillingar kennara (t.d. stafaval) haldast.

Rímgaldur Með fullorðnum

Námsmarkmið
Að heyra hvaða orð ríma (enda eins).
Aldur og stig
Elstu börn í leikskóla og 1. bekkur. Stig 1 → 3: 2, 3, 4 myndir.
Forþekking
Þekkir hlutina á myndunum.
Kynning
Segið rímpar upphátt saman: „mús – hús“. Leggið áherslu á endinn.
Segðu við barnið
„Hlustaðu á endann. Hvað rímar við mús?“
Ef barnið á erfitt
Segið orðin hægt og ýkið endann. Verið á stigi 1 (2 myndir).
Gera erfiðara
Barnið finnur sjálft fleiri rímorð, líka bullorð.
Tími
3–5 mín.

Klappgaldur Með fullorðnum

Námsmarkmið
Að skipta orðum í atkvæði.
Aldur og stig
Elstu börn í leikskóla og 1. bekkur. Stig 1 → 3: 1–2, 1–3, 1–4 klöpp.
Forþekking
Þekkir hlutina á myndunum.
Kynning
Klappið nafn hvers barns saman: „Ás-dís“.
Segðu við barnið
„Klappaðu orðið með mér: ba-na-ni.“
Ef barnið á erfitt
Klappið saman og teljið klöppin á fingrum.
Gera erfiðara
Löng orð og nöfn í hópnum.
Tími
3–5 mín.

Fyrsta hljóðið Með fullorðnum

Námsmarkmið
Að heyra fyrsta hljóðið í orði.
Aldur og stig
Elstu börn í leikskóla og 1. bekkur. Stig 1 → 3: auðheyrð hljóð, svo fleiri myndir og samhljóðaklasar.
Forþekking
Þekkir hlutina á myndunum.
Kynning
Segið orðið og teygið fyrsta hljóðið: „ssssól“.
Segðu við barnið
„Hvaða hljóð heyrir þú fyrst í sól?“
Ef barnið á erfitt
Teygið fyrsta hljóðið vel. Verið á stigi 1.
Gera erfiðara
Barnið finnur hluti í stofunni sem byrja á sama hljóði.
Tími
3–5 mín.

Stafakistan Barnið getur sjálft

Námsmarkmið
Að tengja staf við hljóð og mynd.
Aldur og stig
1. bekkur og elstu börn í leikskóla sem þekkja nokkra stafi. Stig 1 → 3: stafur → mynd, mynd → stafur, stór stafur.
Forþekking
Þekkir nokkra stafi. Stafavalið í stillingunum ræður hvaða stafir koma.
Kynning
Veljið bara stafina sem búið er að kenna (Stafaval).
Segðu við barnið
„Hvaða mynd byrjar á þessum staf?“
Ef barnið á erfitt
Færri stafir í Stafavali. Segið hljóð stafsins saman.
Gera erfiðara
Fleiri stafir og stig 3 (stórir stafir).
Tími
3–5 mín.

Hæfniviðmið í leiknum

Hér sést hvaða hæfniviðmið hver stöð tengist, orðrétt úr aðalnámskrá (grunnskóli: „Við lok 4. bekkjar getur nemandi:“), og hvernig það birtist í leiknum.

Beint Leikurinn þjálfar þetta beint. Að hluta Leikurinn þjálfar hluta af viðmiðinu. Undirstaða Leikurinn byggir grunn sem viðmiðið hvílir á.

Grunnskóli – íslenska

RímgaldurBeint
áttað sig á sköpunarmætti tungumálsins svo sem með því að ríma og fara í orðaleiki,Mál og málnotkun – Sköpunarkraftur

Í leiknum: Barnið heyrir og finnur orð sem ríma (mús – hús).

KlappgaldurUndirstaða
beitt skýrum og áheyrilegum framburði,Talað mál, hlustun og áhorf – Framsögn

Í leiknum: Barnið segir orðið skýrt og skiptir því í atkvæði með klappi.

Fyrsta hljóðiðUndirstaða
beitt aðferðum við umskráningu hljóða og stafa svo lestur flæði vel og merking texta komist til skila,Lestur og lesskilningur – Lesfimi

Í leiknum: Að heyra fyrsta hljóð í orði er fyrsta skrefið í umskráningu.

StafakistanAð hluta
beitt aðferðum við umskráningu hljóða og stafa svo lestur flæði vel og merking texta komist til skila,Lestur og lesskilningur – Lesfimi

Í leiknum: Barnið tengir staf við hljóð og orð, sem er kjarninn í umskráningu.

Aðalnámskrá grunnskóla – Íslenska (19. kafli) ↗

Leikskóli – Læsi og samskipti

Allar stöðvarBeint
Í leikskóla fá börn tækifæri til að átta sig á og öðlast skilning á að mál og tákn hafi merkingu.Námssviðið Læsi – samskipti (leikskólinn hefur ekki hæfniviðmið)

Í leiknum: Barnið kynnist því að stafir og myndir standa fyrir hljóð og orð.

Aðalnámskrá leikskóla – 9. kafli ↗

Áhersla MMS – ekki hæfniviðmið

Rím, Klapp, Fyrsta hljóðið, StafakistanBeint
Undirþættir skimunarinnar eru þrír sem kanna málþroska, þekkingu á bókstöfum/hljóðum og hljóðkerfisvitund.Leið til læsis – lesskimun fyrir 1. bekk

Í leiknum: Stafagaldur þjálfar tvo af þremur þáttum: hljóðkerfisvitund og þekkingu á bókstöfum/hljóðum.

Leið til læsis (MMS) ↗
Okkar námsmarkmið og allar tilvitnanir
Okkar námsmarkmið – útfærsla Námskistunnar

Barnið getur:

  • heyrt hvort tvö orð ríma og fundið orð sem rímar,
  • skipt orði í atkvæði og talið þau,
  • greint fyrsta hljóð í orði og fundið annað orð sem byrjar eins,
  • þekkt bókstaf, bæði lítinn og stóran, og tengt hann við hljóð og orð.

Þessi markmið eru okkar eigin. Þau eru ekki tekin orðrétt úr aðalnámskrá en styðja við viðmiðin hér fyrir neðan.

Úr aðalnámskrá grunnskóla – orðrétt

Íslenska, 19. kafli (2024): „Við lok 4. bekkjar getur nemandi:“

beitt aðferðum við umskráningu hljóða og stafa svo lestur flæði vel og merking texta komist til skila,Lestur og lesskilningur – Lesfimi
áttað sig á sköpunarmætti tungumálsins svo sem með því að ríma og fara í orðaleiki,Mál og málnotkun – Sköpunarkraftur
beitt skýrum og áheyrilegum framburði,Talað mál, hlustun og áhorf – Framsögn
Aðalnámskrá grunnskóla – Íslenska (adalnamskra.is) ↗
Úr aðalnámskrá leikskóla – orðrétt

9. kafli, námssviðið „Læsi – samskipti“

Leikskólanámskráin hefur ekki hæfniviðmið heldur lýsir námssviðum.

Í leikskóla fá börn tækifæri til að átta sig á og öðlast skilning á að mál og tákn hafi merkingu.
Einnig er mikilvægt að þau læri að lesa í myndir og tákn …
Aðalnámskrá leikskóla – 9. kafli (adalnamskra.is) ↗
Áhersla MMS – ekki hæfniviðmið

Leið til læsis – lesskimun fyrir 1. bekk

Miðstöð menntunar og skólaþjónustu lýsir skimuninni svo:

Undirþættir skimunarinnar eru þrír sem kanna málþroska, þekkingu á bókstöfum/hljóðum og hljóðkerfisvitund.

Stafagaldur þjálfar tvo þessara þátta: hljóðkerfisvitund (rím, atkvæði, fyrsta hljóð) og þekkingu á bókstöfum og hljóðum.

Leið til læsis (island.is / MMS) ↗
Hugmyndir án skjás
  • Rímkarfa: Setjið hluti í körfu (sokk, kubb, bók …). Börnin draga hlut og finna orð sem rímar, líka bullorð.
  • Nafnaklapp: Klappið nöfnin í hópnum. Hver á nafn með einu, tveimur eða þremur klöppum? Raðið ykkur eftir fjölda.
  • Ég sé eitthvað sem byrjar á …: Segið hljóðið, ekki heiti stafsins („/mmm/“, ekki „emm“).
  • Stafaleit: Felið stafi í stofunni eða úti. Börnin finna staf og nefna orð sem byrjar á honum.
  • Stafir með höndunum: Mótið stafi úr leir, skrifið í sand eða rakfroðu, myndið þá með líkamanum.
  • Hljóðaganga: Gangið um og safnið hlutum eða myndum sem byrja á sama hljóði.

Stillingar

Hvaða stafi á að æfa? (Fyrsta hljóðið og Stafakistan.) Veljið þá stafi sem hópurinn er að læra. Sama stilling gildir í Lestrarlandi.

Stafirnir ð og x eru ekki æfðir í Stafagaldri af því að engin íslensk orð byrja á þeim, og é, i, y, ý og æ ekki heldur af því að fá orð sem byrja á þeim er hægt að sýna á skýrri mynd. Þeir skipta þó máli í Lestrarlandi. Í og ý, og i og y, hljóma eins og eru aldrei borin saman. Orð þar sem fyrsti stafurinn hljómar öðruvísi en venjulega (t.d. hjól, hvalur, kisa, gíraffi) eru ekki notuð í hljóðaverkefnum. Stillingarnar vistast í þessu tæki.